Prawda ukryta pod warstwą lukru. Dlaczego „Liliowe dziewczyny” to policzek dla ofiar Ravensbrück?
„Liliowe dziewczyny” Marthy Hall Kelly to literacki produkt z wyższej półki marketingowej, który bezczelnie i bezlitośnie żeruje na wojennej martyrologii. Autorka wzięła na warsztat piekło, przez które przeszły prawdziwe polskie kobiety – „Króliki” z Ravensbrück, łamane kości, rozcinane żywcem ciała, nieludzki strach i krzyk, który do dziś powinien budzić sumienie świata. Zamiast jednak głębokiego i pełnego szacunku dramatu, czytelnik otrzymuje powierzchowną, melodramatyczną i rażąco nierówną telenowelę historyczną, w której najczarniejsze karty ludzkiej historii służą jedynie za efektowne, drastyczne tło do taniego, hollywoodzkiego spektaklu.
Ta książka nie wzrusza w mądry sposób. Ona rani czytelnika swoją emocjonalną pustką, cynizmem oraz rażącym lenistwem dokumentalnym.
1. Świadoma profanacja pamięci i ignorowanie prawdy
Największym grzechem i powodem, dla którego ta książka budzi wściekłość, jest całkowite zignorowanie i niewykorzystanie autentycznych, wstrząsających wspomnień więźniarek z Ravensbrück. Dlaczego Martha Hall Kelly po nie nie sięgnęła? Ponieważ prawdziwe relacje kobiet – pełne surowego bólu, brudu, upodlenia i cichego heroizmu – nie pasowały do jej wizji gładkiego, lekkiego bestsellera dla mas.
Autentyczne pamiętniki ofiar zmusiłyby autorkę do porzucenia telenowelowych wątków i taniego romansu. Zamiast głębokiej prawdy historycznej, wolała stworzyć fikcyjne, spłycone życiorysy, przepisując martyrologię Polek na język amerykańskiej literatury obyczajowej. To cyniczny zabieg: trudną i niewygodną prawdę zastąpiono plastikową fikcją, która nie zakłóca spokoju ducha czytelnika przy porannej kawie.
2. Trzy bohaterki – trzy skrajne poziomy nudy i absurdu
Konstrukcja narracji opiera się na perspektywach trzech kobiet, z których żadna nie została nakreślona z psychologiczną głębią:
- Caroline Ferriday: Amerykańska filantropka, której wątek przypomina ckliwy romans salonowy. Jej luksusowe życie w Nowym Jorku i miłosne rozterki kompletnie gryzą się z dramatem pozostałych bohaterek, skutecznie wybijając czytelnika z rytmu.
- Kasia Kuśmierczyk: Polska harcerka, której postać miała reprezentować narodową tragedię. Autorka stworzyła z niej jednak postać skrajnie naiwną, momentami irytującą, a jej powojenny ból i trauma zostały opisane w sposób płaski i psychologicznie niewiarygodny.
- Herta Oberheuser: Nazistowska lekarka, która miała być fascynującym studium zła. Wyszła z tego papierowa, czarno-biała antagonistka bez jakiejkolwiek głębszej refleksji nad mechanizmami fanatyzmu.
3. Sądowy melodramat, czyli karykatura procesów norymberskich
Zamiast ukazać potężny, historyczny i prawny triumf sprawiedliwości nad nazistowską machiną śmierci, Martha Hall Kelly przekształciła powojenne procesy lekarskie w kolejny odcinek taniego dramatu sądowego, rażąco mijając się z prawdą historyczną. Autorka zniekształciła ten kluczowy moment na trzech poziomach:
- Spłycenie postaci Herty Oberheuser: W rzeczywistości dr Oberheuser była jedyną kobietą na ławie oskarżonych w procesie lekarzy w Norymberdze. Jej obrona była cyniczna, a system, który reprezentowała – przerażająco chłodny i zbiurokratyzowany. W książce cały proces traci swój historyczny ciężar. Autorka skupia się na powierzchownych emocjach, robiąc z potwornej lekarki niemal komiksową postać.
- Marginalizacja roli prawdziwych świadków: Wątek sądowy został skrojony pod amerykańskiego czytelnika. Autorka umniejsza fakt, że to niezłomność samych polskich więźniarek – w tym autentycznych ofiar, takich jak Jadwiga Dzido czy Władysława Karolewska – które osobiście pojechały do Norymbergi i pokazały sędziom swoje zmasakrowane nogi, zszokowała świat. W powieści ten heroizm zostaje przykryty hollywoodzkim filtrem.
- Zacieranie powojennego skandalu: Prawdziwym oskarżeniem rzuconym w twarz powojennej Europie było to, że Herta Oberheuser została skazana na 20 lat więzienia, ale wyszła na wolność już po pięciu i... spokojnie wróciła do wykonywania zawodu lekarki w Niemczech. Kelly traktuje ten wątek po łebkach, woląc zamknąć historię w bezpiecznych, łatwo przyswajalnych dla mas schematach.
4. Gdy państwo milczy, a aparat ściga memy
Ból płynący z lektury potęguje świadomość współczesnego kontekstu. Podczas gdy zagraniczni autorzy bezkarnie spłycają, amerykanizują i zakłamują polską historię, najwyższe organy państwowe zajmują się groteskowymi sprawami, takimi jak... Shrek.
To tragikomiczne, że w przestrzeni publicznej Wymiar Sprawiedliwości i Prokuratura angażowały się w ściganie radnego PSL za internetowy mem, w którym porównano prezydenta Karola Nawrockiego do ogra z bajki. Zamiast systemowej, twardej obrony dobrego imienia polskich ofiar i walki z historyczną ignorancją na świecie, energia aparatu państwowego była marnowana na kuriozalne akty oskarżenia o „znieważenie głowy państwa” za pomocą niewinnej satyry. To porażający dowód na odwrócenie priorytetów – majestat urzędu jest uruchamiany do ochrony własnego ego przed internetowymi żartami, podczas gdy pamięć o prawdziwym cierpieniu Polek w Ravensbrück pozostaje bezbronna wobec literackich szarlatanów.
Podsumowanie
„Liliowe dziewczyny” to książka, która obdziera ofiary Ravensbrück z ich godności po raz drugi. Za pierwszym razem zrobili to oprawcy w pasiakach; za drugim – amerykańska pisarka, która ich krew zamieniła w atrament do pisania bestsellera. Jeśli zapłaczesz nad tą książką, to nie nad losem bohaterek, ale nad tym, jak łatwo można skomercjalizować i spłycić największą tragedię w historii, podczas gdy polskie państwo woli toczyć wojny o memy ze Shrekiem zamiast dbać o prawdę. Prawdziwe ofiary obozów zasłużyły na pomnik z marmuru i wieczną pamięć, a nie na papierowe, liliowe czytadło.
Co przeczytać zamiast? Rzetelne alternatywy
Jeśli chcesz poznać prawdziwą, nieprzefiltrowaną przez hollywoodzki lukier historię kobiet z Ravensbrück, sięgnij po pozycje, które oddają im należytą godność:
- „Ponad ludzką miarę” (Wanda Kiedrzyńska): Monografia napisana przez byłą więźniarkę. To porażający, surowy i oparty na dokumentach zapis obozowej rzeczywistości oraz przeprowadzanych tam operacji eksperymentalnych.
- „Ocalona z Ravensbrück” (Wanda Półtawska): Niezwykle poruszające, osobiste wspomnienia wybitnej polskiej psychiatry, która jako młoda dziewczyna trafiła do obozu i była jednym z „Królików”. Książka pokazuje potęgę ludzkiego ducha i psychologiczną walkę o przetrwanie.
- „I boję się snów” (Wanda Półtawska): Kolejna fundamentalna pozycja tej samej autorki, skupiająca się na powojennej traumie i trudzie powrotu do normalnego życia po przeżyciu piekła. To genialne studium psychologiczne, którego tak bardzo zabrakło w powieści Kelly.
Słowa kluczowe do dodania w panelu Blogspota (etykiety): Recenzje książek, Liliowe dziewczyny recenzja, Ravensbrück, powieść historyczna, Marta Hall Kelly, prawda historyczna.
Komentarze
Prześlij komentarz